Đề xuất cơ chế đặc thù để đẩy nhanh xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy

Bộ Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư phát sinh sau quá trình tinh gọn tổ chức bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính. Theo định hướng mới, nhiều thủ tục hành chính có thể được đơn giản hóa để tránh tình trạng tài sản công bị bỏ hoang, xuống cấp hoặc gây lãng phí.

Hơn 10.000 cơ sở nhà đất dôi dư chưa hoàn tất xử lý

Theo báo cáo từ các địa phương, tính đến hết tháng 1/2026, cả nước đã có gần 26.000 cơ sở nhà, đất hoàn thành bước rà soát đầu tiên, xác định rõ chủ thể quản lý, sử dụng và khai thác.

Tuy nhiên, vẫn còn hơn 10.000 cơ sở thuộc diện phải tiếp tục xử lý ở giai đoạn hai — giai đoạn mang tính quyết định đến hiệu quả khai thác tài sản công. Quá trình triển khai hiện đang gặp nhiều vướng mắc như:

• Công năng trụ sở cũ không còn phù hợp với nhu cầu khai thác mới
• Nhiều cơ sở bị lấn chiếm hoặc thiếu hồ sơ pháp lý
• Một số tài sản đã được sử dụng làm nhà ở, gây khó khăn trong thu hồi
• Vướng mắc trong việc cưỡng chế, giải phóng mặt bằng
• Chậm điều chỉnh quy hoạch khi chuyển đổi mục đích sử dụng

Theo Bộ Bộ Tài chính, nếu không có cơ chế đặc thù, việc xử lý số lượng lớn tài sản công dôi dư sẽ tiếp tục kéo dài, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước.

Đề xuất chuyển giao tài sản theo nguyên trạng

Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là đề xuất cho phép chuyển giao cơ sở nhà, đất dôi dư về địa phương quản lý theo nguyên trạng.

• Theo đó, các trường hợp:
• Không còn hồ sơ pháp lý về đất
• Hồ sơ pháp lý bị thất lạc
• Nhà đất đã bị lấn chiếm
• Nhà đất đang được sử dụng làm nhà ở

vẫn có thể được chuyển giao cho địa phương để tiếp tục xử lý mà không phải thực hiện thêm một số thủ tục hành chính như lấy ý kiến Chủ tịch UBND cấp tỉnh như trước đây.

Có thể phá dỡ công trình dù vẫn còn giá trị sử dụng

Bộ Bộ Tài chính cũng đề xuất cho phép phá dỡ các công trình gắn liền với đất trong trường hợp chuyển đổi sang mục đích công cộng như:

• Công viên
• Vườn hoa
• Sân chơi cộng đồng
• Thiết chế văn hóa, thể thao

Đáng chú ý, việc phá dỡ vẫn có thể thực hiện ngay cả khi công trình chưa hết thời gian khấu hao hoặc vẫn còn khả năng sử dụng nếu không còn phù hợp với mục đích khai thác mới.

Thời hạn áp dụng cơ chế đặc thù là 5 năm

Theo dự kiến, Nghị quyết sẽ được trình Chính phủ ban hành trong quý II/2026. Nếu được thông qua, các cơ chế đặc thù này sẽ được áp dụng trong thời hạn 5 năm.

Giới chuyên môn đánh giá đây có thể là bước tháo gỡ quan trọng giúp tăng tốc xử lý tài sản công dôi dư, đồng thời hạn chế thất thoát và nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ nhà đất công trên cả nước.