Quốc hội đề xuất tháo gỡ khó khăn vay vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Tại phiên thảo luận về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ngày 17/10/2026, nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị đổi mới chính sách tín dụng, giảm sự phụ thuộc vào tài sản thế chấp và hoàn thiện cơ chế bảo lãnh vay vốn. Các đề xuất hướng đến việc giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận nguồn tài chính thuận lợi hơn, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Chiều ngày 17/10/2026, trong chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội tiến hành thảo luận tại tổ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nội dung thảo luận tập trung vào những khó khăn trong hoạt động của doanh nghiệp, đặc biệt là khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu tháo gỡ những rào cản về vốn, đổi mới phương thức đánh giá khoản vay và hoàn thiện cơ chế bảo lãnh tín dụng.

Một trong những định hướng đáng chú ý là chuyển từ cho vay chủ yếu dựa trên tài sản thế chấp sang đánh giá dòng tiền, dữ liệu giao dịch và hiệu quả phương án kinh doanh.

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đề xuất mở rộng nguồn vốn ngoài ngân hàng, tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, cải thiện hệ thống dữ liệu và xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp với từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp.

Đây là những nội dung đang được thảo luận trong quá trình xây dựng luật, chưa phải toàn bộ chính sách đã được thông qua và áp dụng trên thực tế.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn lớn trong tiếp cận tín dụng

Phát biểu tại phiên thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhận định khả năng tiếp cận vốn vẫn là một trong những trở ngại lớn nhất đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam.

Theo một ước tính được dẫn lại tại phiên họp, khoảng trống tài chính chưa được đáp ứng của khu vực doanh nghiệp này từng lên tới khoảng 21,7 tỷ USD.

Tình trạng thiếu vốn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ, phát triển thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nhiều doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn để mở rộng hoạt động nhưng không đáp ứng được điều kiện của ngân hàng, đặc biệt là yêu cầu về tài sản bảo đảm.

Trong khi đó, doanh nghiệp mới thành lập và doanh nghiệp siêu nhỏ thường chưa tích lũy được nhiều tài sản có giá trị lớn.

Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: doanh nghiệp thiếu vốn nên khó tăng trưởng, nhưng vì quy mô nhỏ và dòng tiền hạn chế nên lại càng khó tiếp cận tín dụng.

Đề xuất chuyển từ cho vay dựa trên tài sản thế chấp sang dòng tiền

Một trong những nội dung quan trọng được Chủ tịch Quốc hội đề cập là đổi mới phương thức đánh giá khả năng vay vốn của doanh nghiệp.

Theo đó, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào tài sản thế chấp, ngân hàng cần nghiên cứu tăng cường đánh giá khả năng trả nợ dựa trên những yếu tố phản ánh hoạt động kinh doanh thực tế.

Các yếu tố được đề xuất bao gồm:

• Dòng tiền của doanh nghiệp.
• Dữ liệu giao dịch.
• Hợp đồng đầu ra.
• Khả năng tạo doanh thu.
• Vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.
• Hiệu quả phương án kinh doanh.

Cách tiếp cận này có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho những doanh nghiệp đang hoạt động hiệu quả nhưng thiếu bất động sản hoặc tài sản có giá trị lớn để thế chấp.

Đặc biệt, các doanh nghiệp trong lĩnh vực dịch vụ, thương mại, công nghệ và những ngành có tỷ trọng tài sản hữu hình thấp có thể hưởng lợi nếu phương thức đánh giá tín dụng được đổi mới phù hợp.

Tuy nhiên, việc cho vay dựa trên dòng tiền vẫn cần đi kèm cơ chế kiểm soát rủi ro, đánh giá tính minh bạch của dữ liệu và khả năng trả nợ thực tế.

Nghiên cứu thí điểm cho vay ít hoặc không có tài sản bảo đảm

Bên cạnh việc thay đổi tiêu chí đánh giá tín dụng, Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, còn gọi là sandbox, đối với các phương thức cho vay dựa trên dữ liệu.

Theo định hướng được thảo luận, cơ chế này có thể áp dụng đối với những khoản vay không có hoặc có ít tài sản bảo đảm.

Thay vì chỉ căn cứ vào tài sản thế chấp, tổ chức tín dụng có thể khai thác dữ liệu giao dịch, lịch sử hoạt động và khả năng tạo dòng tiền của doanh nghiệp để đánh giá rủi ro.

Nếu được thiết kế và triển khai phù hợp, mô hình này có thể mở rộng cơ hội tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tuy nhiên, đây mới là đề xuất nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện dự thảo luật, không đồng nghĩa ngân hàng đã có nghĩa vụ cho vay không cần tài sản bảo đảm đối với mọi doanh nghiệp.

Hoàn thiện Quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Một giải pháp khác được nhiều đại biểu quan tâm là nâng cao hiệu quả hoạt động của Quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên, đề nghị bổ sung nguyên tắc bảo lãnh và chia sẻ rủi ro có kiểm soát.

Theo đề xuất, doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi nhưng thiếu tài sản bảo đảm cần có cơ hội tiếp cận cơ chế bảo lãnh tín dụng phù hợp.

Đồng thời, cần phân định rõ trách nhiệm giữa quỹ bảo lãnh, ngân hàng và doanh nghiệp.

Một vấn đề được đề cập là hạn chế tình trạng ngân hàng tiếp tục yêu cầu tài sản thế chấp trùng lặp đối với phần nghĩa vụ đã được bảo lãnh hợp lệ.

Việc hoàn thiện cơ chế này được kỳ vọng giúp doanh nghiệp giảm bớt rào cản trong quá trình vay vốn, đồng thời bảo đảm trách nhiệm của các bên tham gia.

Đề xuất mở rộng nguồn vốn ngoài hệ thống ngân hàng

Ngoài tín dụng ngân hàng, các đại biểu cũng đề nghị đa dạng hóa những kênh huy động vốn khác dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Những hình thức được đề cập bao gồm quỹ đầu tư, trái phiếu và thuê mua tài chính.

Việc mở rộng nguồn vốn có thể giúp doanh nghiệp giảm sự phụ thuộc vào các khoản vay ngân hàng truyền thống.

Đại biểu Nguyễn Hữu Nghĩa, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên, đề nghị hoàn thiện hệ thống quỹ phát triển doanh nghiệp ở cấp địa phương và quốc gia.

Các chính sách hỗ trợ vốn cần quy định rõ điều kiện vay ưu đãi, lãi suất, thời hạn vay và đối tượng được hưởng.

Tuy nhiên, việc hỗ trợ cũng phải có mục tiêu và thời hạn cụ thể, tránh tạo ra cơ chế phụ thuộc kéo dài vào nguồn lực nhà nước.

Doanh nghiệp cần minh bạch tài chính để tiếp cận vốn

Bên cạnh những hạn chế từ cơ chế cho vay, Chủ tịch Quốc hội cũng chỉ ra các vấn đề tồn tại trong chính hoạt động quản trị của doanh nghiệp.

Một số doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa xây dựng được hệ thống kế toán đầy đủ, báo cáo tài chính thiếu minh bạch hoặc chưa quản lý dòng tiền hiệu quả.

Đáng chú ý, tình trạng chưa tách bạch rõ ràng giữa tài chính cá nhân và tài chính doanh nghiệp vẫn tồn tại ở một bộ phận cơ sở kinh doanh.

Điều này khiến ngân hàng gặp khó khăn khi đánh giá doanh thu, lợi nhuận và khả năng trả nợ.

Vì vậy, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp không chỉ cần tập trung vào việc mở rộng nguồn vốn mà còn phải giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực kế toán, quản trị tài chính và xây dựng phương án kinh doanh khả thi.

Đây là yếu tố quan trọng để doanh nghiệp có thể tiếp cận tín dụng một cách bền vững.

Chính sách hỗ trợ cần ưu tiên doanh nghiệp thực sự khó khăn

Tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Văn Huy, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên, đề nghị cân nhắc cách thức lựa chọn doanh nghiệp được hỗ trợ.

Theo đó, việc phân bổ nguồn lực không nên chỉ dựa trên nguyên tắc doanh nghiệp nộp hồ sơ trước thì được giải quyết trước.

Thay vào đó, cần xem xét nhu cầu thực tế, mức độ khó khăn và những tiêu chí công khai, có thể kiểm chứng.

Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm nguồn lực hỗ trợ đến được với những doanh nghiệp thực sự cần thiết, thay vì chỉ ưu tiên đơn vị có khả năng hoàn thiện thủ tục nhanh hơn.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chính sách có trọng tâm, tránh hỗ trợ dàn trải và thiếu cơ chế đánh giá hiệu quả.

Đề xuất giảm thủ tục hành chính thông qua liên thông dữ liệu

Một nội dung khác được quan tâm là việc ứng dụng dữ liệu số trong quá trình thực hiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Theo định hướng được thảo luận, hệ thống hỗ trợ cần tăng cường kết nối thông tin từ đăng ký doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm xã hội và tín dụng.

Đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long, đề nghị cơ quan nhà nước chủ động khai thác và chia sẻ những dữ liệu đã có.

Qua đó, doanh nghiệp không phải liên tục cung cấp lại cùng một loại thông tin khi thực hiện các thủ tục hỗ trợ.

Bên cạnh việc đơn giản hóa thủ tục, đại biểu cũng đề nghị đánh giá hiệu quả chính sách thông qua những kết quả cụ thể như tăng năng suất, cải thiện khả năng tiếp cận vốn, ứng dụng công nghệ, mở rộng thị trường và tăng doanh thu.

Hoàn thiện chính sách hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp

Đối với hộ kinh doanh chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục hoàn thiện chính sách hỗ trợ.

Một đề xuất đáng chú ý là nghiên cứu kéo dài thời gian miễn thuế thu nhập doanh nghiệp từ 3 năm lên 5 năm đối với trường hợp chuyển đổi tại địa bàn đặc biệt khó khăn.

Ngoài chính sách thuế, các đại biểu còn đề nghị nghiên cứu ưu đãi về đất đai và tăng cường dịch vụ tư vấn tài chính, kế toán, thuế.

Những giải pháp này hướng đến việc giảm chi phí tuân thủ và hỗ trợ các hộ kinh doanh từng bước thích nghi với mô hình quản trị doanh nghiệp.

Tuy nhiên, đề xuất kéo dài thời gian miễn thuế hiện vẫn đang trong quá trình thảo luận, chưa phải chính sách mới đã chính thức được áp dụng.

Tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp thuộc nhóm yếu thế

Các đại biểu cũng đề nghị hoàn thiện chính sách hỗ trợ đối với những nhóm doanh nghiệp có điều kiện hoạt động đặc thù.

Trong đó có doanh nghiệp do phụ nữ, người khuyết tật hoặc người dân tộc thiểu số làm chủ.

Bên cạnh đó, cần quan tâm đến doanh nghiệp hoạt động tại khu vực miền núi, biên giới, hải đảo và những doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động thuộc nhóm yếu thế.

Việc thiết kế chính sách phù hợp với từng nhóm đối tượng được kỳ vọng góp phần mở rộng cơ hội kinh doanh và nâng cao khả năng tiếp cận các nguồn lực phát triển.

Phát triển hệ sinh thái liên kết giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo

Ngoài chính sách tín dụng, nhiều đại biểu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hình thành hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp.

Đại biểu Nguyễn Trúc Sơn, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long, đề nghị hoàn thiện tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời phân biệt rõ với hộ kinh doanh.

Đại biểu cũng đề xuất đưa các hiệp hội doanh nghiệp cấp tỉnh, cấp xã tham gia mạng lưới hỗ trợ.

Trong khi đó, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Trần Thị Thanh Lam đề nghị tăng cường liên kết giữa chính quyền địa phương, cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp.

Việc liên kết có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận tốt hơn với nguồn nhân lực, công nghệ, thiết bị và các chương trình hỗ trợ chuyên môn.

Chuyển từ hỗ trợ cấp phát sang kiến tạo môi trường phát triển

Một định hướng xuyên suốt được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh là thay đổi cách tiếp cận trong chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Thay vì chủ yếu tập trung vào cấp phát nguồn lực, chính sách cần hướng đến việc xây dựng môi trường thuận lợi để doanh nghiệp phát triển năng lực tự chủ.

Theo đó, hỗ trợ cần gắn với từng giai đoạn trưởng thành của doanh nghiệp, có tiêu chí đánh giá và trách nhiệm giải trình rõ ràng.

Đặc biệt, việc thực thi chính sách phải được xem là yếu tố quyết định.

Nếu quy định thiếu cụ thể hoặc quá trình triển khai phức tạp, những chính sách hỗ trợ về thuế, vốn, mặt bằng và công nghệ có thể khó phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp tục được hoàn thiện

Phát biểu tại phiên thảo luận, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đánh giá dự thảo Luật đã có cách tiếp cận và thiết kế chính sách tốt hơn so với luật hiện hành.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội và những tổ chức liên quan để hoàn thiện dự án Luật.

Đồng thời, cơ quan này cũng đang nghiên cứu hoàn thiện thể chế phát triển kinh tế tư nhân với phạm vi rộng hơn các chính sách hỗ trợ riêng lẻ.

Việc tháo gỡ khó khăn về tín dụng được xác định là một trong những vấn đề quan trọng, nhưng cần thực hiện đồng bộ với cải thiện năng lực quản trị, minh bạch tài chính và nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong thời gian tới, những đề xuất về cho vay dựa trên dòng tiền, cơ chế bảo lãnh tín dụng và hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi sẽ tiếp tục được xem xét trong quá trình hoàn thiện pháp luật.

Người dân và doanh nghiệp cần lưu ý rằng các nội dung nêu tại phiên thảo luận ngày 17/10/2026 hiện là những kiến nghị, đề xuất đối với dự án Luật, không đồng nghĩa các cơ chế vay vốn hoặc ưu đãi mới đã có hiệu lực.